Rosja Władimira Putina coraz wyraźniej odwołuje się do imperialnej przeszłości i wizji mocarstwa, które powinno odgrywać dominującą rolę w światowej polityce. Zdaniem prof. Walentego Baluka, dyrektora Centrum Europy Wschodniej UMCS, obecny system polityczny Rosji opiera się na dyktaturze i wielkoruskim szowinizmie.
- Rosja Putina stała się dyktaturą i właśnie dąży do ukształtowania państwa imperium, czyli powrotu do geopolitycznego kodu rosyjsko-carskiego i Związku Radzieckiego - ocenia profesor.
Jak podkreśla, imperializm Rosji nie jest wyłącznie elementem jej polityki wewnętrznej. Przekłada się bezpośrednio na działania wobec sąsiadów i całego regionu. Zagrożone są nie tylko Ukraina, ale również państwa bałtyckie, Polska i pozostałe kraje Europy Środkowo-Wschodniej.
Społeczeństwo podporządkowane władzy
Jednym z kluczowych elementów współczesnej Rosji jest sposób funkcjonowania jej społeczeństwa. Prof. Baluk zwraca uwagę, że trudno mówić tam o społeczeństwie obywatelskim w takim rozumieniu, jakie znamy z państw demokratycznych. Przestrzeń do niezależnej debaty jest ograniczona, a społeczeństwo pozostaje pod silnym wpływem państwowej ideologii.
- Jeżeli my mówimy o społeczeństwie obywatelskim w Rosji, to ono nie istnieje. Jeżeli mówimy o opinii publicznej w Rosji, nie ma takiej opinii - mówi ekspert.
W jego ocenie władze kształtują postawy społeczne, odwołując się do wielkoruskiego szowinizmu i przekonania o szczególnej misji historycznej Rosji. Takie podejście pomaga utrzymywać poparcie dla polityki Kremla, również w czasie wojny.
Profesor zwraca uwagę, że rosyjski system można analizować jednocześnie jako określony reżim polityczny, ideologię i sposób sprawowania władzy. Wszystkie te elementy składają się na putinizm.
Dlaczego Rosjanie akceptują koszty wojny?
Na mechanizmy podtrzymujące rosyjską agresję zwraca uwagę również dr Adam Eberhardt ze Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Jego zdaniem istotną rolę odgrywa tak zwana kultura strategiczna, czyli utrwalony sposób postrzegania państwa, jego historii i miejsca na świecie.
Rosyjskie władze przedstawiają wojnę jako coś więcej niż konflikt z Ukrainą. W propagandowym przekazie jest ona starciem z całym Zachodem i walką o pozycję globalnego mocarstwa.
- Rosyjskie społeczeństwo jest w stanie zaakceptować wielkie straty, jest w stanie zaakceptować olbrzymie koszty tej wojny, ponieważ jest jednocześnie karmione propagandą władz, ale również tym kontekstem kulturowym, strategicznym - wyjaśnia dr Eberhardt.
Ekspert wskazuje, że część Rosjan postrzega wojnę jako realizację dziejowej misji państwa. Znaczenie mają także konkretne korzyści ekonomiczne. Rozbudowa przemysłu zbrojeniowego, zwiększone wydatki wojskowe i kontrakty dla osób wstępujących do armii sprawiają, że pojawiają się grupy czerpiące wymierne korzyści z wojennej gospodarki.
- Jest bardzo wielu beneficjentów tej wojny, a nawet ci, którzy tymi beneficjentami wojny nie są, oni się do niej dostosowali - zauważa.
W takim systemie brakuje przestrzeni do swobodnej debaty o sensie wojny i jej kosztach. Propaganda, interesy gospodarcze i przekonanie o mocarstwowej misji Rosji wzajemnie się wzmacniają.
Rosja prowadzi wojnę również z Zachodem
Z perspektywy Polski szczególnie istotne jest to, że rosyjskie cele wykraczają poza Ukrainę. Adam Eberhardt podkreśla, że Moskwa dąży do zmiany porządku bezpieczeństwa w Europie, ukształtowanego po zakończeniu zimnej wojny.
- Rosja nie tylko prowadzi wojnę przeciwko Ukrainie, Rosja prowadzi również i wypowiedzianą wojnę przeciwko nam, przeciwko Zachodowi - mówi ekspert.
Jak wyjaśnia, jednym z celów Kremla jest ograniczenie obecności Sojuszu na wschodniej flance NATO.
Wśród zagrożeń wymienia również działania związane z naruszaniem przestrzeni powietrznej, w tym incydenty z udziałem dronów. Jego zdaniem rozpoznanie sposobu myślenia rosyjskich władz pozwala lepiej przygotować odpowiedź na ich działania.
Eberhardt przestrzega też przed przekonaniem, że ustępstwa wobec Moskwy doprowadzą do trwałego kompromisu.
- Jakakolwiek gotowość do kompromisu, do pójścia na ustępstwa tak naprawdę tylko i wyłącznie prowokuje Rosję, Putina i zwiększa oczekiwania - ocenia.
Czy Rosję czeka kolejny przewrót?
Specjaliści uważają jednak, że imperialny model rozwoju Rosji nie może trwać bez końca. Wskazują tu na powtarzający się w historii schemat: brak modernizacji, wzmacnianie autorytarnej władzy i narastanie napięć społecznych, które ostatecznie prowadzą do gwałtownych zmian.
Prof. Baluk przypomina, że w 1917 roku upadło Imperium Rosyjskie, a w 1991 roku rozpadł się Związek Radziecki. W jego ocenie obecny projekt imperialny Władimira Putina również może zakończyć się rozpadem systemu.
- Teraz Putin kształtuje Imperium 3.0. Ono na pewno się rozpadnie, ponieważ taka jest logika tej historii, tego cyklu historycznego, rozwoju Rosji od smuty do smuty - przewiduje profesor. - Rewolucja w Rosji będzie krwawa, ponieważ nie ma tej modernizacji, nie ma ewolucyjnych zmian społeczeństwa i Putin sobie również z tym nie poradził - dodaje.
Z kolei Adam Eberhardt zwraca uwagę, że ewentualna porażka Rosji w wojnie z Ukrainą mogłaby doprowadzić do wewnętrznego kryzysu i konieczności skupienia się władz na stabilności państwa. To z kolei ograniczyłoby możliwości prowadzenia agresywnej polityki zagranicznej.
Rozmowy prowadzone są w ramach dwudniowej konferencji ekspercko-naukowej pod tytułem „Rosja Putina w poszukiwaniu koncertu mocarstw. Imperium & Dyktatura”, która odbywa się na Wydziale Politologii i Dziennikarstwa UMCS w Lublinie. Ich efektem ma być przygotowanie publikacji oraz rekomendacji dla instytucji polityki publicznej.
Zobacz też naszą galerię zdjęć: Otwarcie Lumina Parku w Ogrodzie Botanicznym UMCS
21
