Metoda elektrodializy
Pierwsze rozwiązanie wykorzystuje elektrodializę, czyli metodę oczyszczania wody z użyciem membran i pola elektrycznego. Badania dotyczyły przede wszystkim deszczówki zbieranej na terenach miejsc obsługi podróżnych przy drogach szybkiego ruchu.
Jak wskazuje dr hab. inż. Małgorzata Iwanek z Katedry Zaopatrzenia w Wodę i Usuwania Ścieków Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Lubelskiej, takie wody są szczególnie trudne do oczyszczenia. Oprócz zanieczyszczeń związanych z ruchem samochodowym zawierają również sól wykorzystywaną zimą do utrzymania dróg.
Zespół sprawdzał więc, jak skutecznie można usuwać zarówno sól, jak i metale ciężkie.
- W przypadku tych najlepszych warunków, czyli najwyższej temperatury i najwyższego napięcia, uzyskaliśmy bardzo wysoką skuteczność odsalania, praktycznie soli się pozbyliśmy, natomiast w przypadku metali ciężkich również była to bardzo duża skuteczność, rzędu 90 procent - wyjaśnia Małgorzata Iwanek.
Zaznacza jednak, że skuteczność oczyszczania zależy od parametrów procesu. Przy niższej temperaturze i napięciu usuwanie metali ciężkich było znacznie mniej efektywne. Naukowcy porównali również wyniki z ilością zużywanej energii. Szukali takich ustawień, które pozwolą dobrze oczyścić wodę bez niepotrzebnego zwiększania kosztów.
- Znaleźliśmy taki złoty środek, przy którym sól była również skutecznie usuwana, ale przy możliwie najniższych nakładach energii. W naszym przypadku było to 20 V i 20 stopni Celsjusza - mówi Małgorzata Iwanek.
Stanowisko badawcze składa się z elektrodializera, pomp, trzech obiegów oraz zasilacza. Podczas procesu zanieczyszczona woda rozdzielana jest na dwa strumienie: oczyszczony roztwór oraz koncentrat, w którym gromadzą się usuwane zanieczyszczenia.
Sam elektrodializer jest znaną i stosowaną od lat technologią. Nowością jest natomiast sprawdzenie jej skuteczności w oczyszczaniu deszczówki z terenów ruchu drogowego i dobór parametrów procesu.
Metoda z użyciem kawitacji
Drugie z urządzeń wykorzystuje kawitację, czyli zjawisko powstawania i gwałtownego zapadania się pęcherzyków pary w cieczy pod wpływem zmian ciśnienia. W instalacji znajdują się specjalne kawitatory własnej konstrukcji oraz separator wirnikowy, który oddziela zanieczyszczenia mineralne.
Jak wyjaśnia dr hab. inż. Dariusz Kowalski z Wydziału Inżynierii Zaopatrzenia w Wodę i Usuwania Ścieków Politechniki Lubelskiej, woda spływająca np. z dróg, parkingów czy stacji benzynowych może być trudna do ponownego wykorzystania. Zawiera między bowiem pozostałości paliw i olejów, drobiny ścieranych opon oraz elementy pochodzące z układów hamulcowych.
Tak zanieczyszczona woda może szkodzić roślinom i nie powinna być bezpośrednio wykorzystywana do podlewania.
- Po przejściu przez nasze urządzenie wody opadowe nadają się już chociażby do podlewania zieleni, ponieważ kawitacja w sposób fizyczny rozbija długie łańcuchy zanieczyszczeń chemicznych na krótsze, a te krótsze poddają się już biodegradacji - tłumaczy Dariusz Kowalski.
Urządzenie powstało w skali półtechnicznej, co oznacza, że nie jest już wyłącznie stanowiskiem laboratoryjnym. Można je wykorzystywać zarówno do badań, jak i w terenie. Całość umieszczono na niewielkiej przyczepie, dzięki czemu instalacja może być przewożona między różnymi lokalizacjami.
- Jedno stanowisko może obsługiwać wiele parkingów, ponieważ nie ma potrzeby stałego czyszczenia. Zbiorniki przy parkingach napełniają się okresowo i wystarczy przejechać takim urządzeniem przez kilka lokalizacji i po prostu wykonać swoją pracę - wyjaśnia badacz.
Naukowcy wskazują, że odpowiednio podczyszczona deszczówka może być używana tam, gdzie nie jest potrzebna woda o jakości wody pitnej. Chodzi między innymi o podlewanie zieleni, spłukiwanie toalet i prace porządkowe.
W przypadku miejsc obsługi podróżnych takie podejście pozwoliłoby oczyszczać wodę na miejscu i wykorzystywać ją ponownie, zamiast odprowadzać ją poza teren obiektu.
Urządzenie opracowane przez zespół z Politechniki Lubelskiej zostało docenione podczas 20. Międzynarodowej Warszawskiej Wystawy Wynalazków IWIS 2026 w Warszawie zdobywając złoty medal.
Zobacz też naszą galerię zdjęć: Nowe wynalazki Politechniki Lubelskiej